AK PARTİ’DE TEMAYÜL HEYECANI!
“KUDÜS, SELAHATTİN EYÜBBİ DEMEKTİR”
 “ADİL OLACAĞIM! HZ. ÖMER’İN SÖZÜNÜ KENDİME ŞİAR EDİNECEĞİM”
“LEYLA ANNE ARTIK GEZEBİLECEK”
Bu yazı 01 Aralık 2014, Pazartesi 15:34:23 tarihinde eklendi. 8075 kez okundu.
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

DARAHENİ (GENÇ)’DEN ZAZANA’YA UZANAN 25 ASIRLIK TARİHİ MİRAS - Mir Mesut KOVALAR

DARAHENİ (GENÇ)’DEN ZAZANA’YA UZANAN 25 ASIRLIK TARİHİ MİRAS

Tarihi, M.Ö. 530’lu yıllara kadar dayanan Genç İlçesi’nin en eski adı, Pers Kralı I. Darius ( Dara ) ‘un Behistun Yazıtları’nda geçen Zazana’dır. Zazana adı; Behistun Yazıtları’nda, Fırat-Dicle arasında kalan ve akarsu kenarında kurulan ( bugünkü adıyla Murat Nehri ) şehir olarak geçmiştir. Bu tarihlerden itibaren önemli bir ekonomi merkezi haline gelen Zazana ( Daraheni ), iklim, coğrafi ve ticaret yollarının geçiş güzergâhı olması nedeniyle Pers Kralları’nın ilgisini çekmiştir. M.Ö. 530’lardan M.Ö. 340’lı yıllara kadar Zaza Halkı’nın yaşadığı bu bölge ( -ki bu tarihten günümüze kadar Zazalar için yaşam alanı olmuş ), Zazana adıyla kalmış ancak M.Ö. 340’larda Pers Kralı III.Darius (Dara) tarafından kızı için Kral Kızı Kalesi inşa edildikten sonraki dönemlerde, Kralın kendisi uzunca bir dönem bu kalede ( şehir ) yaşamış ve şehir Kralın adını, yani, Dara-Heni ismini almıştır. Günümüzde Dara –Heni’nin anlamını, Çeşme( Heni ) Ağacı( Dara ) olarak nitelendiren tarihçiler, büyük bir yanılgının içerisindedirler. Pers Kralları’nın yazıtlarında mevcut bulunan Zazana ve Zazaca terimler bizlere gösteriyor ki; Daraheni, ismini Pers Kralı ‘Dara’ ve bölgede var olan doğal kaynak sularının yoğunluğu nedeniyle heni ( çeşme ) ‘den almıştır. Yukarı da bahsi geçen yazıtlar, Zazalar ve Zazacanın milattan önceki yıllara dayandığının bir göstergesidir. Bu gibi yazıtlar ve tarihi kaynaklar, son yıllarda çığ gibi büyüyen Zaza Dil ve Kültür Mücadelesi’ne ışık tutmakta ve Halkımızın kendi kaderini tayin etme girişimlerinin en önemli unsuru haline gelmektedir. "Ölüm dörtlüğünde hapsedilsek bile, bir fecr vaktinde diriliş umuduyla yaşayacağız." Peki, varlığını tarihi kaynaklara, yani, milattan öncesinde ortaya çıkan yazıtlara kadar dayandıran atalarımız, neden 23 asır boyunca günümüze hiçbir kültürel miras bırakamamıştır? Evet, ne yazık ki bugün itibari ile baktığımızda son 23 asır boyunca Zaza Halkı ve Zazaca ile ilgili pek fazla kültürel kaynak bulunmamaktadır. Durumun bu şekilde sonuçlanmasının en önemli nedeni, Makedonya Kralı Büyük İskender’dir. Büyük İskender, Doğu seferi sırasında Erzin yakınlarında Pers Kralı III. Darius ( Dara )’u mağlup ederek, doğuya, yani Zazana Toprakları’na büyük ölçekte seferler düzenlemiştir. Bu seferler sırasında bölge istilâ edilerek, Zazana Toprakları’ndaki bütün şehirler ateşe verilmiş ve kütüphaneler yakılmıştır. Şehirlerdeki kütüphanelerin yakılması, yüzyıllarca süre gelen Zazaca eserlerin tahrip olmasına ve Zaza Kültürü’nün günümüze kadar gelmesine engel olmuştur. Zazana Toprakları’nın merkezi ve III. Darius’un yaşadığı şehir olan Daraheni ( Zazana ) ‘nin istilâ edilmesi sonucunda kültürel zenginlikler yok olmuş ve bu yok oluş, 23 asır boyunca geçen kültür kıtlığının en önemli nedeni olmuştur. Tabii ki bu yok oluşun tek nedenini Büyük İskender ve askerlerine bağlayamayız. Tarıma elverişli topraklarımız her dönem büyük İmparatorlukların gözde sömürü alanı olmuştur. Moğollar, Hititler, Selçuklular, Osmanlılar vb. daha birçok İmparatorluğun istilâları görülmektedir. Büyük İskender, III. Darius’un şehri olan Daraheni ( Zazana )’yi yaktıktan sonra Mezopotamya Bölgesi’ne yönelmiş ve bu sefer sırasında günümüz adıyla Genç ( Daraheni)- Diyarbakır arasında kalan Bırkleyn Mağarası’nda askerlerini konuçlandırarak, bir müddet zorunlu olarak bu bölgede kalmıştır.

 

Asırlar boyu bölgenin merkezi olan Genç İlçemizin tarihi geçmişinin milattan önceye dayanması, akâbinde 1071 Malazgirt ve 1514 Çaldıran Savaşı sonrasında Selçuklu Türkleri ve Osmanlı İmparatorluğu’nun gözde şehirlerinden ( istilâlardan sonra iskân politikasıyla Türkleştirme çalışmaları sonucu ) olması, bu kanıyı doğrulamaktadır. - Bölgenin önemli merkezlerinden olan Genç, nasıl oldu da Cumhuriyet tarihinde bu özelliğini kaybetti? Yüzyıllarca bölgenin önemli merkezlerinden olan Genç, Cumhuriyet tarihinin ilk yıllarında sancakların il haline dönüştürülmesi sonucu Elazığ iline bağlanmıştır. 1925 Şeyh Sait İsyanı’nda aktif rol üstlenen şehrimizin, bu tarihlerde isyanın en şiddetli geçtiği şehir olması vesilesiyle 1936 yılında il olma özelliğini Çapakçur’a kaptırarak, adeta siyasi erkin kurbanı olarak cezalandırılmıştır. “Ölmek için sıraya dizilip, koşar adım namlu önlerine atılan bir topluluğa rastlarsanız eğer, bilin ki; o topluluğun davası Hakk'tandır...!” “Bir Halkın dili, o Hallkın namusu olduğu gibi kültürü de yaşam kaynağıdır.” Kendi kültüründen yoksun bir Halkın yok olmaması içten bile değildir. Bugün kendi dil ve kültür mirasımızı bırakıp, farklı etnik yapıların dil ve kültürlerini sahiplenmemiz, Zaza Halkı’nın yok olacağının bir göstergesidir. Ey şanlı tarihe sahip yiğit soydaşlarım ! “Gelin bir olalım, birlik içinde dirlik kalalım.” Sevgili Soydaşlarım ve Can Yoldaşlarım; 1925 ve 1937 yıllarında, zalim rejimlere karşı, atalarımız tarafından onurlu direnişlerin ve dirilişlerin simgesi haline gelmiş bir Halkın neferleriyiz. Günümüz koşullarında benlik mücadelesi veren Halkların, silahsız bir mücadele ile Halkların kendi kaderlerini tayin etme hakkı ilkesini kullanarak, Uluslar arası sistemden aldıkları yardımlar doğrultusunda öz benlikleri( Dil ve Kültür ) ve kimlik mücadelelerini kazanmaktadırlar. Bu mücadelenin neferleri olan bizler, Zaza Halk Mücadelesi’ni silahsız bir dirilişin örneği olarak, Anadolu Toprakları’nda yaşayan hiçbir etnik yapıyı ötekileştirmeden, Halkların Kardeşliği İlkesi’ne bağlı kalarak sürdürmeliyiz. Var olan bu diriliş mücadelesi, gelecek nesillerimize kendi öz benlik mirasımızı bırakma gayretidir ve bu gayretimiz, onurlu mücadelemiz zafere ulaşıncaya kadar sürecektir. Geçmiş dönemlerde de belirttiğim 7 maddelik yol haritasına bazı eklemeler yaparak, siz değerli soydaşlarıma sunuyorum; -BİR: Zazana Bölgesinde yaşayan tüm soydaşların birlikte hareket edip, varolan zulme ve asimilasyon çalışmlarına karşı Anayasal Eylem Halklarını kullanarak pratiğe geçmeleri ( silahsız eylem hakkı ).

 

-İKİ: Zazana Bölge Halkı’nın kendi öz kimlik, dil ve kültür mücadelesi çerçevesinde Anayasal bir Hak olan Siyasi etkinliğe girerek Zaza Halk Partisi ( ZHP ) adı altında örgütlenmeleri

 

-ÜÇ: Yine aynı şekilde Anayasal bir hak olan dernekleşme süreci içerisinde, Zazana Bölgesi’ni temsilen kurulan dernek ve bu gibi aktif faaliyet gösteren örgütlere maddi ve manevi katılım göstermeleri ( Zazana-Der, Zazadil-Der, Zaza-Der ) ve bu yapılar çatısı altında geleneksel olarak gerçekleşen toplumsal hareketliliklere katılım süreci

 

-DÖRT: Zazana Bölgesi’ndeki mevcut tüm illerimizin kendi aralarındaki ekonomik, kültürel ve siyasi ilişkilerini güçlendirmeleri ve I.Darius zamanındaki Behistun Yazıtları’nda adı geçen –ki III. Darius ( Dara ) tarafından kızı için yaptırılan ve Dara’nın yaşadığı Kral Kızı Kalesi’nin bulunduğu Genç ( Daraheni – Zazana ) şehrine ilgi ve alakanın yoğunlaştırılması

 

-BEŞ: Zazana Bölgesi’ndeki tüm illerde, gelecek nesillerimiz adına Zaza Dil ve Kültür Eğitimi verebilecek özel okulların açılması -ALTI: Zazana Bölgesi’nden ekonomik ve siyasi sebeplerle yurt dışında yaşamak zorunda bırakılan soydaşlarımızla ilişki kurulması ve dünya kamuoyunun bu zulme ve asimilasyon çalışmalarına karşı bilinçlendirilmesi

 

-YEDİ: Zazana Bölgesi’nde yaşayan soydaşlarımızın kişi, hak ve özgürlükleri için Anayasal tüm güvencelerin kullanılması ve bu güvenceleri elde etmek için verilecek mücadele gereği Hukuk Büroları’nın açılması öncelikli görevlerimizdir.

 

Zaza Halk Mücadelesi’nin en önemli sorunlarından biri de kaynak teminidir. Bugün var olan ekonomik sorunlara geniş bir perspektiften baktığımızda davamızın samimiyetini göstermektedir çünkü ekonomik sıkıntılar içinde kaynak temini yapamayan Halkların diriliş mücadelesi, farklı yapılardan ( dış mihrak ) bağımsız, onurlu bir dirilişin benlik mücadelesidir. Zaza Dil ve Kültürü için bilimsel uğraş vermek, maddi açıdan gelecek temin etmek değil, manevi bilinci sağlayarak gelecek nesilleri uyandırmaktır...! Zaza Halkı’nın onurlu mücadelesi için canlarını ortaya koyan Şeyh Said, Seyyid Rıza ve Ebubekir Pamukçu’yu rahmetle anıyor –ki kalanların göstermiş olduğu mücadele azmini de yürekten kutluyorum…

 

( Zaza Mesûd’i Khân-i )

Yazdır Paylaş
Adınız :
Yorumunuz :
Güvenlik Kodu :    
Yazmış olduğunuz yorumlar küfür hakaret vb. içerik içermemelidir. Yorumlar yönetici onayından sonra yayınlanmaktadır.
Yapılan Yorumlar
Zaza zaza - 2015-08-11 10:33:00
Yazınız Enfes olmuş, pkk bozuntuların çok ağrına gitmiş, kimi daha önce köylerimizi basıp bebekleri katleden keko Kaya'nın oğlu Orhan Kaya gibi Avrupa'dan kopyala yapıştır yaparak zazaların kürd olduğunu bize yuturmaya çalışıyor, Bingöl'de yaşayan pkklılarda kendilerine destek veren zazaların uyanabilirler diye tutuşuyorlar.
çewlig - 2015-03-07 12:35:02
abisi ergenekondandan yargılanan kalkmış zazanın hakkını savunuyor
\'Evd Feqir - 2015-03-06 00:31:28
Kird, zazê, dimli vun mara rnPirik ma umê deylemra rnMa umê neslê adêmrarnEn vate vatê AllêyornrnŞeş milyon zazê êst dünyadrnZaf zunayê vecê min madrnZazê hekıd tim ken inadrnCe’do hek ce’dê AllêyornrnrnZazaki qalkê padişurnMa zun, en zun çendiz weşurnPirik kalik xwı dıma şurnPirik ma nebi AllêyornrnZazê weş qalkên dersimidrnDyarbek, xarpêt, Çolig, MutkidrnBi, bigêr zazakistunıdrnEn ‘erd hira ‘erd allêyornrn rnEn ‘ebd feqir zaf çi nızunrnKij ma nyozun qalbik, en zunrnKitab bun, tarix xwı bızunrnKitab heq kitab Alleyorn
darayeni - 2015-02-23 11:37:12
Muhsin yazıcıoglu sevdalısı mesut kovalar Şeyh Said, Seyyid Rızanın adını alma ağzına yakışmıyor senin gibilerine
bilim - 2015-02-18 21:23:31
xortedarayeni neo kıvranıp duruyorsun zaza halkının varlığı seni rahatsızmı ediyorrnZazalarda şu atasözü meşhurdur babasını inkar eden veledi zinadın....... tarih boyunca tek bir kürt ayaklanması olmadı tümüyle zaza kızılbaş ayaklanmalardır dostum eğer Zazalar geliyorum diyorsa kesinlikle eyvallah etmez çarpık ideolojilere
Fidel - 2015-02-18 21:14:53
30-40 kişi ile parti kurulur girişimini yap içişleri bakanlığına bildir destek verelimrnve partimize halkımıza sahip çıkalım rnDİKKAT: BAĞIMSIZ MİLLETVEKİLİĞİ ADAYLIĞINI KOY GÖNÜLDEN SANA ÇALIŞALIM önemli olan kaybetmen değil zaza bilincinin gelişmesine birinci derece önayak teşkil etmiş olursun slm rn
xortdareyeni - 2015-01-19 18:08:26
zaza anne babanın oğluyum gençliyim halis zazayım dilimi senden daha çok seviyorum ayrıca finoluğu yalakalığı kimin yaptığı ortada. bizde zaza içinde hainlik yapanın alnını karışlarız hemde canımız pahasına sende bunu untma
xorte colig - 2015-01-17 13:14:42
xorte darahini lalaki ile bize baglama ceken beyin cüccesi su gercek lakabini yani kucike hermeni yaz korkma biz zazalardan bu kdar ama sunu unutma biz zazalari türk,kürt,ermeni gibi gösterenlerin er gec alnini karaislariz hani söyliyeyimde aklinin bir kösesinde dursun ,meydani bois bulup iyicene ortaliga serilmeyesin..anladin degilmi gerci analatacagizda ama sen hemen anlasan senin icin daha iyi olur erivan finosu !
derekul - 2015-01-16 09:19:18
xortdarareyeni söylediklerin mantıklı ve ilgi çekici seninle tanışmayı isterim
xortdareyeni - 2014-12-26 02:28:15
siz önce aslınızı savunun zaza adam türkçülük yapar mı batıda üni de dışlanıyoruz sizin yaptığınız hainliktir. zazacaya hainliktir yunus beyin aldığı bu yazıyı yıllar önce okumuştum. boş yere şeyh said, seyyid rızayı sayfa doldurmak için kullanma. henı çeşme değil güzel kardeşim henı kaynak demek hatta yenı deriz (suyun çıktığı yeri eşerek oluşturulan su göletidir.) ayrıca zazana ne yaa nerden duydu isen ekssik duymuşsun. örnek: rnKurdê Zazayî (Zaza Kürtler), ZAZAKÎ (Kirmanckî, Kirdkî, Dimilkî)rn rnSözde zazalarin vatani olan "zazana" nin gercekleri ! Keremê xo ra biwanin û bar bikin .rn‎ZAZA İSMİNİN KÖKENİ, "ZAZANA" DEZENFORMASYONU ve ELDE EDİLEN SON BİLGİLERrnrn1) ZAZANA NEDİR, NERESİDİR?rnrnSon dönemlerde "Zazana" diye bir kelime tedavüle sokulmuş durumda. Bu isimin Zaza Kürtlerinin şu an yaşadığı bölge ismi olduğu iddia ediliyor. rnrnGerçekte ise, "Zazana" diye bir bölge ismi yok. Behistun kitabelerinde "Zazana" (veya belki bir okunuşa göre "Sasana"), Babil yolunda, Fırat kenarında bir şehir olarak bahsediliyor. Bu da şu an Zazaların yaşadığı yerlere değil Fırat'ın Basra körfezine döküldüğü alanda, Babil'e yakın olan bir eski şehri gösteriyor ki o şehirden günümüze eser yok. Harita'dan Babil ve Susa şehirlerine bakın. Kral Darius Susa'dan Babile giderken, Zazana için "Fırat yakınlarında bir şehir" diyor. Bu da şehrin Basra Körfezine yakın bir yer olduğunu teyit ediyor. *rnrnBu ismin bugünkü Zazalar ile alakası olup olmadığı ise meçhul! Çünkü aynı ismin Afganistan'dan Karadeniz'e, Loristan'dan Ermenistan ve Gürcistan'a kadar geniş bir bölgede değişik versiyonları var. Bu büyük ihtimal topografik bir yer ismine işaret etmektedir. Yani belli bir yer şekline verilen isim olabilir. Mesela İslam tarihçileri Loristan'da "Zazeyn" diye bir yerden bahsederler. "Zazeyn" Arapça tesniye kuralına göre "İki Zaz" demektir ve birbirine bakan tepeye kurulmuş iki köyü kasteder. Yine İslam tarihinde Zewazan, Zuzan, Zozan el-Ekrad (Kürt Zozanı) diye geçen bölgeler vardır ki Musul'un yukarısından başlayarak Azerbaycan'a kadar olan bölgeyi kapsar. İslam tarihinde geçen bu isimlerin Kürtçe'deki "Zozan" ile ilgisi olması büyük ihtimaldir. rnrnAynı şekilde "Zaza" kelimesine de Uzakdoğu ülkelerinden Avrupa'ya kadar geniş bir alanda Tayland, Afganistan, Gürcistan, Fransa, İtalya, İsrail gibi değişik milletler içinde tesadüf etmekteyiz. Bunların da Zaza Kürtleri ile ilgisi yoktur. Sadece "Z-A" seslerinden oluşan bir kelimeye birçok dilde rastlanması normal olup, tesadüfidir. Arada tarihsel bağlar kurulmadan her benzeşen kelime ile bağlantı kurulması bilimsel değildir.rnrnTarihteki Zazana, Zewazan, Zozan, Zûzan, Zozan el-Ekrad gibi coğrafik isimlerin bugünkü Zaza toplumuyla direk ilgisi yoktur. Zaten tarihte bunlar hep coğrafi isim olarak geçmektedir; halk, toplum ismi olarak asla kullanılmamışlar. Eğer illâki bir ilgi kurulursa; Bu birçok yerde değişik türevleri olan coğrafik yer ismidir, daha sonra o yerlerden birine yerleşen bir kürt aşiretine isim olmuştur ve daha sonra bu isim genelleşmiştir diyebiliriz.rnrnKonuyla ilgili şu çalışmaya bakılabilir: http://tr.scribd.com/doc/44991767rnrn2) BUGÜNKÜ "ZAZA" İSMİNİN TARİHÇESİrnrnEtimolojik tartışmalar bir yana, eldeki somut gerçek şudur: Bugünkü "Zaza" toplumunu direk ilgilendiren "Zaza" isminin kökeni, bir Kürt aşireti olan Zaza'dan gelmektedir. Bu hem Kureyşan şeceresinde, hem Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde, hem Osmanlı Mühimme Defterlerinde ve daha birçok belgede geçmektedir. Günümüzde Ürdün, Suriye, Filistin ve Mısır Kürtleri arasında Zaza aşiretinin mensupları günümzüde hâlâ var. Bunların çoğunlukla kullandığı aile isimleri (soyadları) Zaza, Zaza el-Kurdi veya Kurdi'dir. Bunlardan bazılarıyla bizzat konuşmuşluğumuz var. Kendileri hakkında yapılan bir araştırma "Ürdün'de Zaza Kürtleri" şeklinde Newepel gazetesinde Zazaca olarak yayınlandı. Bu araştırmada bizzat Ürdündeki Zaza Kürtlerinden iki kişiyle de konuşulmuş ve verdikleri bilgiler yer almıştır. rn(İlgili makaleyi okumak için tıklayınız: http://www.zazaki.net/haber/urdun-de-kurd-zazay-1516.htm)rnrnMesela en basitinden, facebooktaki şu kişi Ürdün Kürtlerinden olup ismi MUSTAFA ZAZA AL-KURDÎ'dir.rnhttps://www.facebook.com/mostafa.z.kordi?fref=tsrnrnAyrıca, elimizde Suriye'deki Zaza Kürtleri'ne mensup olan Ziyaeddin Zaza tarafından yazılmış iki adet Arapça kitap var. Bunlar Zazaların tarihi ve Zaza aşiretleri üzerine yazılmış. Kitapların ismi ve tercümesi şöyle:rnrn1- Zaza Kürtleri'nin tarihi ve Zerdüştlük Üzerine Işıltılar (Aydınlatıcı Bilgiler) ( أضواء على التاريخ الزازائي الكوردي والزرادشتي)rn2- İslam döneminde Zaza Kürtlerinin Beylik ve Hükümetleri, Başlıca (önemli) Zaza Aşiretleri ( الإمارات والحكومات الظاظائية الكوردية في العهد الإسلامي)rnrnBu ortaya çıkan son bilgiler, bize bir kez daha gösteriyor ki Zazalar tarihten günümüze kesintisiz bir biçimde Kürt milletinin bir parçası olarak var olagelmişler. rnrn3) ZAZA KÜRTLERİNİN VATANLARINA VERDİKLERİ İSİMrnrnZaza Kürtleri tarihte genel olarak vatanlarından "Kürdistan" olarak bahs etmişlerdir. Yine yerel ölçekte "Kırmanciye" ve "Kırdane" isimleri kullanılmıştır. Kurdıstan ismi kök olarak "Kürd" milletinin isminden, Kırmanciye ve Kırdane isimleri de kendilerine verdikleri "Kırmanc" ve "Kırd" isimlerinden gelmektedir. Bu isimleri kullandıklarına dair elimizde yeterince tarihsel belge ve folklorik-kültürel metinler bulunmaktadır.rnrnBunlar dışında bazı kişilerin siyasi amaçlarla ileri sürdükleri "Zazana" veya "Zazaistan" gibi isimlendirmeler tarihte hiçbir şekilde kullanılmadığı gibi, Zaza Kürtlerinin kültür ve folkloründe de yeri yoktur. rnrn______________rnrn(*) King Darius says: After that I marched against Babylon. But before I reached Babylon, that Nidintu-Bêl, who called himself Nebuchadnezzar, came with a host and offered battle at a city called Zâzâna, on the Euphrates. Then we joined battle. Ahuramazda brought me help; by the grace of Ahuramazda did I utterly overthrow the host of Nidintu-Bêl. The enemy fled into the water; the water carried them away. On the second day of the month Anâmaka [18 December 522] we joined battle.rnrnKaynak: http://www.livius.org/be-bm/behistun/behistun03.htmlrnrnZazana, city on the Euphrates, near Babylon.rnPers.: ZâZâna, Col. I., 92.rnSUS.: (det.) Zazzan, Col. I., 73.rnBab. : (aln) Za-za-an-nu, 1. 36.rnrnTercümesi:rnrnZazana, Fırat'ta bir şehir, Babil yakınında.rnPersçe telafuz.: ZâZâna, Col. I., 92.rnSUSA yazıtlarına göre.: (det.) Zazzan, Col. I., 73.rnBabil dilinde : (aln) Za-za-an-nu, 1. 36.rnrnKaynak:rnTHE SCULPTURES AND INSCRIPTION OF BEHISTUN. CULPTURES AND INSCRIPTION OF DARIUS THE GREAT ON THE ROCK OF BEHISTCN IN PERSIA, OXFORD UNIVERSITY PRESS, AMEN CORNER, LONDON. 1907.‎rnZAZAKÎ (Kirmanckî, Kirdkî, Dimilkî)rnZAZA İSMİNİN KÖKENİ, "ZAZANA" DEZENFORMASYONU ve ELDE EDİLEN SON BİLGİLERrnrn1) ZAZANA NEDİR, NERESİDİR?rnrnSon dönemlerde "Zazana" diye bir kelime tedavüle sokulmuş durumda. Bu isimin Zaza Kürtlerinin şu an yaşadığı bölge ismi olduğu iddia ediliyor.rnrnGerçekte ise, "Zazana" diye bir bölge ismi yok. Behistun kitabelerinde "Zazana" (veya belki bir okunuşa göre "Sasana"), Babil yolunda, Fırat kenarında bir şehir olarak bahsediliyor. Bu da şu an Zazaların yaşadığı yerlere değil Fırat'ın Basra körfezine döküldüğü alanda, Babil'e yakın olan bir eski şehri gösteriyor ki o şehirden günümüze eser yok. Harita'dan Babil ve Susa şehirlerine bakın. Kral Darius Susa'dan Babile giderken, Zazana için "Fırat yakınlarında bir şehir" diyor. Bu da şehrin Basra Körfezine yakın bir yer olduğunu teyit ediyor. *rnrnBu ismin bugünkü Zazalar ile alakası olup olmadığı ise meçhul! Çünkü aynı ismin Afganistan'dan Karadeniz'e, Loristan'dan Ermenistan ve Gürcistan'a kadar geniş bir bölgede değişik versiyonları var. Bu büyük ihtimal topografik bir yer ismine işaret etmektedir. Yani belli bir yer şekline verilen isim olabilir. Mesela İslam tarihçileri Loristan'da "Zazeyn" diye bir yerden bahsederler. "Zazeyn" Arapça tesniye kuralına göre "İki Zaz" demektir ve birbirine bakan tepeye kurulmuş iki köyü kasteder. Yine İslam tarihinde Zewazan, Zuzan, Zozan el-Ekrad (Kürt Zozanı) diye geçen bölgeler vardır ki Musul'un yukarısından başlayarak Azerbaycan'a kadar olan bölgeyi kapsar. İslam tarihinde geçen bu isimlerin Kürtçe'deki "Zozan" ile ilgisi olması büyük ihtimaldir.rnrnAynı şekilde "Zaza" kelimesine de Uzakdoğu ülkelerinden Avrupa'ya kadar geniş bir alanda Tayland, Afganistan, Gürcistan, Fransa, İtalya, İsrail gibi değişik milletler içinde tesadüf etmekteyiz. Bunların da Zaza Kürtleri ile ilgisi yoktur. Sadece "Z-A" seslerinden oluşan bir kelimeye birçok dilde rastlanması normal olup, tesadüfidir. Arada tarihsel bağlar kurulmadan her benzeşen kelime ile bağlantı kurulması bilimsel değildir.rnrnTarihteki Zazana, Zewazan, Zozan, Zûzan, Zozan el-Ekrad gibi coğrafik isimlerin bugünkü Zaza toplumuyla direk ilgisi yoktur. Zaten tarihte bunlar hep coğrafi isim olarak geçmektedir; halk, toplum ismi olarak asla kullanılmamışlar. Eğer illâki bir ilgi kurulursa; Bu birçok yerde değişik türevleri olan coğrafik yer ismidir, daha sonra o yerlerden birine yerleşen bir kürt aşiretine isim olmuştur ve daha sonra bu isim genelleşmiştir diyebiliriz.rnrnKonuyla ilgili şu çalışmaya bakılabilir: http://tr.scribd.com/doc/44991767rnrn2) BUGÜNKÜ "ZAZA" İSMİNİN TARİHÇESİrnrnEtimolojik tartışmalar bir yana, eldeki somut gerçek şudur: Bugünkü "Zaza" toplumunu direk ilgilendiren "Zaza" isminin kökeni, bir Kürt aşireti olan Zaza'dan gelmektedir. Bu hem Kureyşan şeceresinde, hem Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde, hem Osmanlı Mühimme Defterlerinde ve daha birçok belgede geçmektedir. Günümüzde Ürdün, Suriye, Filistin ve Mısır Kürtleri arasında Zaza aşiretinin mensupları günümzüde hâlâ var. Bunların çoğunlukla kullandığı aile isimleri (soyadları) Zaza, Zaza el-Kurdi veya Kurdi'dir. Bunlardan bazılarıyla bizzat konuşmuşluğumuz var. Kendileri hakkında yapılan bir araştırma "Ürdün'de Zaza Kürtleri" şeklinde Newepel gazetesinde Zazaca olarak yayınlandı. Bu araştırmada bizzat Ürdündeki Zaza Kürtlerinden iki kişiyle de konuşulmuş ve verdikleri bilgiler yer almıştır. rn(İlgili makaleyi okumak için tıklayınız: http://www.zazaki.net/haber/urdun-de-kurd-zazay-1516.htm)rnrnMesela en basitinden, facebooktaki şu kişi Ürdün Kürtlerinden olup ismi MUSTAFA ZAZA AL-KURDÎ'dir.rnhttps://www.facebook.com/mostafa.z.kordi?fref=tsrnrnAyrıca, elimizde Suriye'deki Zaza Kürtleri'ne mensup olan Ziyaeddin Zaza tarafından yazılmış iki adet Arapça kitap var. Bunlar Zazaların tarihi ve Zaza aşiretleri üzerine yazılmış. Kitapların ismi ve tercümesi şöyle:rnrn1- Zaza Kürtleri'nin tarihi ve Zerdüştlük Üzerine Işıltılar (Aydınlatıcı Bilgiler) ( أضواء على التاريخ الزازائي الكوردي والزرادشتي)rn2- İslam döneminde Zaza Kürtlerinin Beylik ve Hükümetleri, Başlıca (önemli) Zaza Aşiretleri ( الإمارات والحكومات الظاظائية الكوردية في العهد الإسلامي)rnrnBu ortaya çıkan son bilgiler, bize bir kez daha gösteriyor ki Zazalar tarihten günümüze kesintisiz bir biçimde Kürt milletinin bir parçası olarak var olagelmişler.rnrn3) ZAZA KÜRTLERİNİN VATANLARINA VERDİKLERİ İSİMrnrnZaza Kürtleri tarihte genel olarak vatanlarından "Kürdistan" olarak bahs etmişlerdir. Yine yerel ölçekte "Kırmanciye" ve "Kırdane" isimleri kullanılmıştır. Kurdıstan ismi kök olarak "Kürd" milletinin isminden, Kırmanciye ve Kırdane isimleri de kendilerine verdikleri "Kırmanc" ve "Kırd" isimlerinden gelmektedir. Bu isimleri kullandıklarına dair elimizde yeterince tarihsel belge ve folklorik-kültürel metinler bulunmaktadır.rnrnBunlar dışında bazı kişilerin siyasi amaçlarla ileri sürdükleri "Zazana" veya "Zazaistan" gibi isimlendirmeler tarihte hiçbir şekilde kullanılmadığı gibi, Zaza Kürtlerinin kültür ve folkloründe de yeri yoktur.rnrn______________rnrn(*) King Darius says: After that I marched against Babylon. But before I reached Babylon, that Nidintu-Bêl, who called himself Nebuchadnezzar, came with a host and offered battle at a city called Zâzâna, on the Euphrates. Then we joined battle. Ahuramazda brought me help; by the grace of Ahuramazda did I utterly overthrow the host of Nidintu-Bêl. The enemy fled into the water; the water carried them away. On the second day of the month Anâmaka [18 December 522] we joined battle.rnrnKaynak: http://www.livius.org/be-bm/behistun/behistun03.htmlrnrnZazana, city on the Euphrates, near Babylon.rnPers.: ZâZâna, Col. I., 92.rnSUS.: (det.) Zazzan, Col. I., 73.rnBab. : (aln) Za-za-an-nu, 1. 36.rnrnTercümesi:rnrnZazana, Fırat'ta bir şehir, Babil yakınında.rnPersçe telafuz.: ZâZâna, Col. I., 92.rnSUSA yazıtlarına göre.: (det.) Zazzan, Col. I., 73.rnBabil dilinde : (aln) Za-za-an-nu, 1. 36.rnrnKaynak:rnTHE SCULPTURES AND INSCRIPTION OF BEHISTUN. CULPTURES AND INSCRIPTION OF DARIUS THE GREAT ON THE ROCK OF BEHISTCN IN PERSIA, OXFORD UNIVERSITY PRESS, AMEN CORNER, LONDON. 1907. rnbilgi aldığın kaynağıda belirt yoksa başın belaya girer (telif hakkı)sana YAZIK OLUR. BAŞARILARININ DEVAMINI DİLERİM SENİ TAKİP ETMEYE DEVAM EDECEĞİM. zaza diline destek verene desteklerim sonsuzdur
Koçsırtı - 2014-12-21 04:20:42
Dilektaşı La Lawem yap o zaman niye konuşuyorsun. Çamur atmaktan başka birşey bilmiyormusunuz.
dilektaşı - 2014-12-12 21:17:23
kopyala yapıştırı bizde biliriz :-))))))
İSt - 2014-12-02 12:15:47
Güzel bir yazı olmuş bunları bilmiyorduk. Yazara teşekkür ederim.
Diğer Mir Mesut KOVALAR Yazıları
Genç İlçemiz Önemli Telefon Rehberi

     Web sitemizdeki bütün materyalleri Gencin Sesi linkiyle kaynak
göstermek şartıyla kullanabilirsiniz. halı saha yapan firmalar
Web sitemiz Bingöl reklam kod ve tasarımına sahiptir. © 2007-2016